اسالیب در زبان عربی و در نحو عربی در واقع ساختارهای زبانی استانداردی هستند که برای بیان یک مفهوم خاص به کار می‌روند. از جمله این اسلوب‌ها می‌توانیم به اسلوب‌های؛ ندا، امر، نهی، استثناء، شرط، تحذیر و اغراء، استفهام، مدح و ذم، تعجب، اختصاص و بسیاری اسالیب دیگر اشاره کرد. تعداد این اسالیب در نحو عربی بسیار زیاد است و هرکدام از آن‌ها در جایگاه خود البته مهم و قابل توجه هستند. یادگیری و کاربرد صحیح این اسالیب موجب می‌شود که شما بتوانید به درستی به زبان عربی فصیح صحبت کنید و بنویسید. آموزش اسالیب زبان عربی برای زیبا ساختن و بالا بردن کیفیت گفتار و نوشتار و همچنین فهم درست کلام عربی فصیح یک امر لازم و ضروری است. در این مقاله کوتاه درباره یکی از این اساليب كاربردى زبان عربی يعنى «اسلوب تحذير»با هم قدری صحبت خواهیم کرد. 

در زبان عربی اسلوب تحذیر برای هشدار دادن و یا بر حذر داشتن مخاطب از یک اتفاق یا کار بد استفاده می‌شود. اسلوب تحذير در عربی فصیح به دو شکل تقسیم‌بندی می‌شود: اول: همراه با لفظ «إياك و مشتقات آن» و دوم: بدون استفاده از إياك.

اسلوب تحذیر بدون استفاده از إياك

۱. ساده‌ترین و سرراست‌ترین شکل اسلوب تحذیر در زبان عربی این است که به طرف مقابلمان بگوییم: از ریا بپرهیز (احذر الرياءَ) به همین سادگی!

۲. در زبان عربی فصیح می‌توانیم احذر را حذف کنیم و فقط بگوییم: «الرياءَ» کلمه الریاءَ منصوب در این جا به تنهایی یعنی از ریا حذر کن بنابراین: الرياء مفعول به لفعل محذوف جوازا تقديره احذر.

۳. تكرار: با تکرار کلمه الرياء منصوب به شکل: «الرياءَ الرياءَ» هم می‌توانیم معنای تحذیر را بیان کنیم. پس الرياءَ الرياءَ یعنی: احذر الرياءَ. از نقطه نظر نحو عربی الرياءَ اول مفعول به است برای فعل محذوف احذر همان طوری که در حالت قبلی اشاره کردیم اما الرياءَ دوم توکید لفظی است. 

۴. عطف: عبارت «الكذبَ والخداعَ» يعنى احذر الكذب والخداع، در این جا هم الكذب مفعول به است برای فعل محذوف احذر، و الخداع معطوف بر آن است. 

۵. در عربی فصیح در هریک از چهار حالت قبلی می‌توانیم کاف خطاب را هم به اسم ظاهر اضافه کنیم. این مثال‌ها را ببینید: «يدَك»، «يدَك يدَك» (مواظب دستت باش)، «يدَك وعينيك» (مواظب دست و چشمانت باش)، «يدَك والنارَ» (مواظب دستت در مقابل آتش باش)، «ثيابَك والمطرَ» ( مواظب لباست باش و از باران حذر کن یا در مقابل باران مواظب لباست باش)، «نفسَك والأسدَ» به معنای قِ نفسَك واحذر الأسدَ. (مواظب خودت باش و از شیر بر حذر باش یا در مقابل شیر مواظب خودت باش) عبارت ناقةَ الله در «فقال لهم رسول الله ناقةَ الله وسقياها» (الشمس/١٣)  برای تحذیر و هشدار دادن نسبت به ناقه حضرت صالح عليه السلام است.

اسلوب تحذیر با استفاده از إياك و اخوات آن

نوع دوم اسلوب تحذیر در نحو عربی؛ استفاده از إياك و أخوات آن يعنى إياكَ، إياكِ، إياكما، إياكم و إياكنّ است. که به چند شكل زیر ساخته می‌شود. توجه کنید که در همه این حالت‌ها إياك در شکل مخاطب به کار می‌رود.

- «إياك» ← إياك الكذبَ

- «إياك + و» ← إياك والكذبَ

- «إياك + مِن» ← إياك من الكذبِ

- «إياك + أن + فعل (إياك + مصدر مؤول)» ← إياك أن تكذبَ. توجه کنید در این حالت باید یک مِن جاره پس از إياك در نظر گرفته می‌شود که البته نوشته نمی‌شود. یعنی در واقع جمله به این شکل است: إياك من أن تكذبَ.

اسلوب تحذیر

اگر علاقمند به آموزش زبان عربی هستید صفحه دوره جامع مکالمه زبان عربی را ببینید

محذّر منه

محذر منه یعنی آن چه که نسبت به آن تحذیر و هشدار داده شده است. در نحو عربی به کلمه‌ای که مخاطب خود را از آن می‌ترسانیم و برحذر می‌داریم «محذّرٌ منه» گفته می‌شود. محذر منه غالبا به عنوان مفعولٌ به براى فعل محذوف، منصوب است؛ چه با لفظ إياك و چه بدون آن. 

يک توضيح مهم

روندی را که إياك در نحو عربی طی کرده تا معناى تحذير به خودش بگیرد به این شرح است: عبارت «إياك الكذبَ» را در نظر بگيريد، اين جمله در اصل «أحذّرك الكذبَ» بوده. سپس «ك» براى افاده ى معناى حصر، مقدم شده و چون "ضمير متصل" نمى تواند مستقلا در جمله بيايد تبديل شده به "ضمير منفصل منصوب" يعنى "إياك"، وسپس فعل و فاعل آن بر اساس روال رايج در اسلوب تحذیر در عربی فصیح حذف شده است:  

أحذّرك الكذبَ ← ك أحذرالكذبَ ← إياك أحذّر الكذبَ ← إياك الكذبَ

سخن را با حدیثی نورانی از امام صادق علیه السلام به پایان می‌برم. به نوع کاربرد اسلوب تحذیر در این حدیث شریف دقت کنید:

«في الكافي (ج2 ص298) عن أبي حمزة الثمالي قال: قال لي أبوعبد الله عليه السلام: إياك والرئاسة وإياك أن تطأ أعقاب الرجال. قال قلت جعلت فداك أما الرئاسة فقد عرفتها وأما أن أطأ أعقاب الرجال فما ثلثا ما في يدي إلا مما وطئت أعقاب الرجال فقال لي: ليس حيث تذهب. إياك أن تنصب رجلا دون الحجة فتصدّقه في كل ما قال.»